134. vetant: vetare, to forbid, veto.
quicquam: quisquam, quidquam (=quicquam), anyone, anything.
quod: introduces a REL. CL. OF CHARACTERISTIC (dubites) and at the same time provides the subj. for sit (IND. QUEST.); freely, when you are uncertain whether it is right or wrong.
135. aequitas: fairness = justice.
137. incidunt: incidere, to happen, occur.
140. referri: to be carried back = to go back, return.
142. ne cui noceatur: impers. pass., common with certain intransitive vbs. (cp. serviatur in the next cl.); lit., that it not be harmed to anyone = that no one be harmed.
143. cum: when.
146. calumnia: deceit, chicanery.
malitiosa:malicious.
147. summum…iniuria: as A. Dyck explains, ius here refers to “rights over others (conferred by the law),” and so the proverb meant that one party’s “right pushed to the maximum…is an iniuria for the other party.”
tritum:well-worn, familiar, commonly used.
148. genere: sort (of injustice).
in re publica: i.e., at the national and international level and not just in private actions.
149. ille qui: the allusion is to the Spartan king Cleomenes III in the campaign against Argos.
150. indutiae: only in pl., truce.
populabatur: populari,to plunder, devastate.
(b) Injustice. Iniustitiae genera duo sunt, unum eorum qui inferunt; alterum eorum qui ab iis quibus infertur, si possunt, non propulsant iniuriam. Nam qui iniuste impetum in 120 quempiam facit aut ira aut aliqua perturbatione incitatus, is quasi manus afferre videtur socio; qui autem non defendit nec obsistit, si potest, iniuriae, tam est in vitio quam si parentes aut patriam deserat.
(c) Motives for injustice. Atque illae quidem iniuriae quae 125 nocendi causa de industria inferuntur, saepe a metu proficiscuntur, cum is qui nocere alteri cogitat timet ne, nisi id fecerit, ipse aliquo afficiatur incommodo. Maximam autem partem ad iniuriam faciendam aggrediuntur ut adipiscantur ea quae concupiverunt; in quo vitio latissime patet avaritia. Sed in omni 130 iniustitia permultum interest utrum perturbatione aliqua animi, quae plerumque brevis est et ad tempus, an consulto et cogitate fiat iniuria. Leviora enim sunt ea quae repentino aliquo motu accidunt quam ea quae meditata et praeparata inferuntur. Bene praecipiunt qui vetant quicquam agere quod dubites aequum sit 135 an iniquum. Aequitas lucet ipsa per se; dubitatio cogitationem significat iniuriae. (I.20–30, excerpts)
(d) Justice in special cases: (1) Promises. Sed incidunt saepe tempora cum ea quae maxime videntur digna esse iusto homine, eoque quem virum bonum dicimus, commutantur fiuntque 140 contraria, ut reddere depositum, facere promissum. Referri enim decet ad ea quae posui principio fundamenta iustitiae—primum ut ne cui noceatur, deinde ut communi utilitati serviatur. Ea cum tempore commutantur, commutatur officium, et non semper est idem. Nec promissa igitur servanda sunt ea quae sint 145 iis, quibus promiseris, inutilia. Exsistunt etiam saepe iniuriae calumnia quadam et callida sed malitiosa iuris interpretatione. Ex quo illud “Summum ius summa iniuria” factum est iam tritum sermone proverbium. Quo in genere etiam in re publica multa peccantur, ut ille qui, cum triginta dierum essent cum 150 hoste indutiae factae, noctu populabatur agros, quod dierum essent pactae, non noctium indutiae. Ne noster quidem probandus, si verum est Q. Fabium Labeonem seu quem alium (nihil enim habeo praeter auditum) arbitrum Nolanis et Neapolitanis de finibus a senatu datum, cum ad locum venisset, cum utrisque 155 separatim locutum ne cupide quid agerent, ne appetenter, atque ut regredi quam progredi mallent. Id cum utrique fecissent, aliquantum agri in medio relictum est. Itaque illorum finis sic, ut ipsi dixerant, terminavit; in medio relictum quod erat, populo Romano adiudicavit. Decipere hoc quidem est, non iudicare. 160 Quocirca in omni est re fugienda talis sollertia.
151. essent pactae: paciscere, to arrange, negotiate, agree upon; SUBJUNCT. OF QUOTED REASON.
noster: i.e., a fellow Roman, vs. the Greek Cleomenes.
152. Q. Fabium Labeonem: Quintus Fabius Labeo, consul in 183 B.C.; subj. of locutum (esse) in the IND. STATE. dependent on verum est.
seu: = sive,or if, or.
153. auditum: hearsay.
Nolanis…finibus (155): Labeo was appointed to arbitrate a border dispute between Nola and Naples.
154. datum: simply a partic. here, appointed.
155. appetenter: adv. from ad+petens, greedily.
156. aliquantum: a good deal.
159. decipere: used as a pred. noun, this is deception (cheating).
160. quocirca: adv., therefore.
sollertia: here, trickery, chicanery.
163. haud scio an (164): I do not know whether = I am inclined to think.
164. eum…paenitere: paenitet, impers., takes as dir. obj. the repentant person (eum) and a gen. of that of which he repents (iniuriae); thus, lit., that it repent him of his injury = that he be repentant for his injury.
lacessierit: = lacessiverit; intervocalic v was often dropped in such perf. system forms.
165. ne quid tale: sc. faciat.
166. in re publica: i.e., in international affairs (cp. 148 above).
168. ut: introduces censuit (171).
Regulus:Marcus Atilius Regulus, consul in 267 and 256 B.C. and a general in the First Punic War; the story briefly told here was a favorite example of Roman fides.
169. Poenis: Poeni, Carthaginians.